O samej fotografii i jej historii dowiadujemy si\u0119 ze strony MEK w Krakowie, czytamy tam, \u017ce:<\/a><\/p>\nFotografia (negatyw \u017celatynowo-srebrowy, o pod\u0142o\u017cu szklanym), datowana na 1912 rok, to ca\u0142opostaciowy portret starego m\u0119\u017cczyzny, siedz\u0105cego na \u015bci\u0119tym pniu, obok wej\u015bcia do drewnianej chaty, z ma\u0142ym ( ok. 2 letnim), bosym dzieckiem u boku, w miejscowo\u015bci Brzeziny. By\u0107 mo\u017ce to dziadek pilnuj\u0105cy wnuczka lub wnuczki. Dziecko, z jasnymi w\u0142osami w nie\u0142adzie, ubrane w d\u0142ug\u0105, bia\u0142\u0105 koszul\u0119, stoi oparte o prawe rami\u0119 siedz\u0105cego staruszka i spogl\u0105da nieufnie w stron\u0119 obiektywu. M\u0119\u017cczyzna pozuje dostojnie, ubrany w koszul\u0119 z ko\u0142nierzykiem, si\u0119gaj\u0105c\u0105 kolan, na kt\u00f3r\u0105 na\u0142o\u017cy\u0142 ciemn\u0105 kamizelk\u0119, po\u0142atane spodnie z samodzia\u0142owego p\u0142\u00f3tna oraz czarne, sk\u00f3rzane buty z d\u0142ug\u0105 cholewk\u0105. Jego spokojna twarz, poorana g\u0142\u0119bokimi zmarszczkami, z bia\u0142ymi w\u0105sami nad g\u00f3rn\u0105 warg\u0105, naznaczona jest ciemnymi plamami na policzkach – by\u0107 mo\u017ce to oparzenia s\u0142oneczne. Fotografia prawdopodobnie pochodzi ze zbioru dokumentuj\u0105cego powiat ropczycki, przekazanego przez autora zdj\u0119\u0107 Stanis\u0142awa Hupk\u0119 Muzeum Etnograficznemu, tu\u017c przed jego \u015bmierci\u0105 w sierpniu 1919 roku. Ponad dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej Muzeum uzupe\u0142ni\u0142o materia\u0142 o badania terenowe autorstwa Feliksa Osowskiego z 1932 roku, por\u00f3wna\u0142o z innymi materia\u0142ami archiwalnymi dotycz\u0105cymi powiatu ropczyckiego i w 1935 roku wyda\u0142o jako ca\u0142o\u015b\u0107, zredagowan\u0105 przez Jadwig\u0119 Klimaszewsk\u0105, w ksi\u0105\u017cce pt. \u201e Budownictwo ludowe w powiecie ropczyckim w Ma\u0142opolsce\u201d.<\/p>\n
Dla mnie fotografia sta\u0142a si\u0119 inspiracj\u0105 do refleksji nad sytuacj\u0105 ludzi starych na dawnej polskiej wsi. Roli i znaczenia os\u00f3b starszych, miejsca w hierarchii spo\u0142ecznej, zaj\u0119\u0107 podejmowanych przez nich.<\/p>\n
Mimo utraty statusu formalnego w\u0142a\u015bciciela gospodarstwa, starszyzna cieszy\u0142a si\u0119 z regu\u0142y\u00a0szacunkiem. Seniorzy rodu zajmowali honorowe miejsca przy stole i w \u0142awie ko\u015bcielnej. Ich zdanie liczy\u0142o si\u0119 w sprawach spo\u0142ecznych i rodzinnych \u2013 swaty, podzia\u0142y maj\u0105tkowe czy spory s\u0105siedzkie rzadko rozstrzyga\u0142y si\u0119 bez udzia\u0142u \u201estarych\u201d, \u201ebabek\u201d i \u201edziadk\u00f3w\u201d. Byli te\u017c przewa\u017cnie\u00a0stra\u017cnikami tradycji\u00a0i obrz\u0119dowo\u015bci<\/p>\n
Ludzie starsi rzadko pozostawali bezczynni. Ich praca by\u0142a odpowiednia do si\u0142 jakimi dysponowali po latach ci\u0119\u017ckiej, w\u0142a\u015bciwie nieustannej pracy na roli i w gospodarstwie. M\u0119\u017cczy\u017ani zajmowali si\u0119 np. plecionkarstwem, napraw\u0105 narz\u0119dzi, struganiem zabawek czy opiek\u0105 nad inwentarzem a kobiety dar\u0142y pierze, prz\u0119d\u0142y, \u0142uska\u0142y fasol\u0119 i pomaga\u0142y w kuchni. Kluczow\u0105 rol\u0105 by\u0142a opieka nad dzie\u0107mi \u2013 podobnie jak to widzimy na fotografii. To babcie i dziadkowie byli pierwszymi nauczycielami \u2013 przekazywali wnukom wiar\u0119, ludow\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107, opowiadali ba\u015bnie, gadki, legendy i wpajali zasady moralne. Stary cz\u0142owiek pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 \u201e\u017cywej encyklopedii\u201d w zakresie \u017cycia, radzono si\u0119 go w zakresie rolnictwa czy zio\u0142olecznictwa. Ale nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce relacje nie zawsze by\u0142y sielankowe. Instytucja wycugu (do\u017cywocia) bywa\u0142a zarzewiem konflikt\u00f3w i je\u015bli m\u0142odzi gospodarze postrzegali starc\u00f3w jako ci\u0119\u017car, dochodzi\u0142o do ich marginalizacji z ograniczeniem racji \u017cywno\u015bciowych czy przenoszenia do gorszych izb w\u0142\u0105cznie. Los starego cz\u0142owieka zale\u017ca\u0142 cz\u0119sto od wypracowanego wcze\u015bniej autorytetu, zamo\u017cno\u015bci i moralno\u015bci rodziny ale tak\u017ce od reakcji mieszka\u0144c\u00f3w wsi na dole senior\u00f3w.<\/p>\n
Staro\u015b\u0107 postrzegano jako czas przygotowania do \u015bmierci. Starcy, b\u0119d\u0105c \u201ebli\u017cej tamtego \u015bwiata\u201d, cieszyli si\u0119 opini\u0105 os\u00f3b maj\u0105cych lepszy kontakt z sfer\u0105 sacrum. Ich modlitwy uwa\u017cano za szczeg\u00f3lnie skuteczne, a ich obecno\u015b\u0107 na wsi przypomina\u0142a o naturalnym cyklu \u017cycia i przemijania.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Videoart zatytu\u0142owany \u201eStaro\u015b\u0107\u201d powsta\u0142 w oparciu o fotografi\u0119 Stanis\u0142awa Hupki z 1912 r., Stary m\u0119\u017cczyzna z ma\u0142ym dzieckiem \u00a0(dziadek z wnukiem?) siedz\u0105cy obok wej\u015bcia do chaty, w miejscowo\u015bci Brzeziny; ze zbior\u00f3w MEK (nr V-845) oraz filmy: Concanen Films, This is Poland, Eugene Cekalski \u00a0i Dan Birt (prod.), 1940-1941 r.; Mary Visits Poland, 1946 r Internet […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","aiovg_categories":[],"aiovg_tags":[],"class_list":["post-609","aiovg_videos","type-aiovg_videos","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_videos\/609","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_videos"}],"about":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/aiovg_videos"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=609"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=609"}],"wp:term":[{"taxonomy":"aiovg_categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_categories?post=609"},{"taxonomy":"aiovg_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_tags?post=609"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}