Videoart zatytu\u0142owany \u201ePogrzeb\u201d powsta\u0142 w oparciu o archiwaln\u0105 fotografi\u0119 w oparciu o: fotografi\u0119 Leopolda W\u0119grzynowicza z 1913 r., Uczestnicy pogrzebu m\u0142odej kobiety przed cmentarzem w Horoszowej, cz\u0119stowani kuti\u0105 przez matk\u0119 zmar\u0142ej; ze zbior\u00f3w MEK (V-2412). Muzyk\u0119 skomponowa\u0142 i wykona\u0142 Maciej Kud\u0142acik.<\/p>\n
Stworzy\u0142am, w moim odczuciu, najbardziej subtelny videoart z serii. Dostrze\u017cenie \u201edziania si\u0119\u201d wymaga skupienia i uwa\u017cno\u015bci.<\/p>\n
Ta poruszaj\u0105ca fotografia z umiejscowion\u0105 centralnie postaci\u0105 matki zmar\u0142ej m\u0142odej kobiety sta\u0142a si\u0119 dla mnie inspiracj\u0105 do refleksji na temat \u015bmierci. To matka, poprzez niemy gest, kt\u00f3ry wykonuje oficjalnie przeprowadza c\u00f3rk\u0119 “na drug\u0105 stron\u0119” przy \u015bwiadectwie ca\u0142ej gromady i nas patrz\u0105cych, kt\u00f3rzy stali\u015bmy si\u0119 na chwil\u0119 jej cz\u0119\u015bci\u0105. Czas si\u0119 zatrzyma\u0142 proces trwa. Nie ma c\u00f3rki, nie ma ju\u017c matki, nie ma rodze\u0144stwa, dzieci, rodziny i s\u0105siad\u00f3w. Nie ma ani jednej osoby ze zdj\u0119cia.<\/p>\n
W obrz\u0119dowo\u015bci \u017ca\u0142obnej Podola (i szerzej \u2013 S\u0142owia\u0144szczyzny wschodniej),\u00a0kutia<\/strong> na cmentarzu nie by\u0142a zwyk\u0142ym posi\u0142kiem, lecz potraw\u0105 o g\u0142\u0119bokim znaczeniu symbolicznym a nawet mistycznym. Mo\u017cna si\u0119 pokusi\u0107 o stwierdzenie, \u017ce jej obecno\u015b\u0107 na fotografii to klucz do zrozumienia, jak dawna wie\u015b postrzega\u0142a \u015bmier\u0107. Wierzono, \u017ce podczas stypy lub pocz\u0119stunku przy grobie, zmar\u0142y “ucztuje” razem z bliskimi. Ziarna pszenicy symbolizowa\u0142y zmartwychwstanie (ziarno musi obumrze\u0107 w ziemi, by wyda\u0107 nowe \u017cycie), a mi\u00f3d \u2013 s\u0142odycz \u017cycia wiecznego. Przychodzi mi tu naturalnie od razu na my\u015bl osoba Jezusa Chrystusa i\u00a0 dwa fragmenty z Pisma\u00a0 \u015awi\u0119tego: pierwszy o ziarnie – “Je\u017celi ziarno pszenicy wpad\u0142szy w ziemi\u0119 nie obumrze, zostanie tylko samo, ale je\u017celi obumrze, przynosi plon obfity” (J 12, 24; por. 1 Kor 15, 36)\u00a0 drugi m\u00f3wi\u0105cy o szcz\u0119\u015bciu \u017cycia wiecznego i jego tajemnicy: (…) czego ani oko nie widzia\u0142o, ani ucho nie s\u0142ysza\u0142o, ani serce cz\u0142owieka nie zdo\u0142a\u0142o poj\u0105\u0107, jak wielkie rzeczy przygotowa\u0142 B\u00f3g tym, kt\u00f3rzy Go mi\u0142uj\u0105” (1 Kor 2,9). Ten biblijny przekaz podkre\u015bla paradoks chrze\u015bcija\u0144stwa: \u015bmier\u0107\u00a0 nie jest ko\u0144cem, lecz pocz\u0105tkiem nowego lepszego, szcz\u0119\u015bliwszego \u017cycia.<\/p>\n Akt cz\u0119stowania przez matk\u0119 zmar\u0142ej wszystkich zgromadzonych (nawet postronnych) mia\u0142 te\u017c na celu zjednanie modlitwy za dusz\u0119 zmar\u0142ej c\u00f3rki. Ka\u017cda osoba przyjmuj\u0105ca \u0142y\u017ck\u0119 kutii stawa\u0142a si\u0119 or\u0119downikiem zmar\u0142ej osoby przed Bogiem. Spo\u017cywanie kutii w miejscu poch\u00f3wku zaciera\u0142o w\u0142a\u015bciwie granic\u0119 mi\u0119dzy \u015bwiatem \u017cywych a umar\u0142ych. Dzi\u015b tu i tam, jutro tam i tu.<\/p>\n