{"id":612,"date":"2025-11-22T20:59:26","date_gmt":"2025-11-22T20:59:26","guid":{"rendered":"https:\/\/reginapazdur.pl\/?post_type=aiovg_videos&p=612"},"modified":"2026-03-16T23:22:56","modified_gmt":"2026-03-16T23:22:56","slug":"kolednicy","status":"publish","type":"aiovg_videos","link":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/video\/kolednicy\/","title":{"rendered":"KOL\u0118DNICY"},"content":{"rendered":"

Videoart zatytu\u0142owany \u201eKol\u0119dnicy\u201d powsta\u0142 w oparciu o fotografi\u0119 Leopolda W\u0119grzynowicza z 1919 r.; Kol\u0119dnicy z Dobrej z szopk\u0105, gwiazd\u0105 i harmoni\u0105 w zimowym ogrodzie; ze zbior\u00f3w MEK (V-426). Na cymba\u0142ach gra Maciej Kud\u0142acik w utworze w\u0142asnej kompozycji.<\/p>\n

O zwyczajach kol\u0119dniczych napisano ju\u017c bardzo wiele. Co roku w okolicach \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia, etnografowie s\u0105 zasypywani pytaniami o zwyczaje, obrz\u0119dy tradycje. Zapraszani s\u0105 w\u00f3wczas do telewizji, s\u0142yszymy ich w radio i podcastach. Na zupe\u0142nym marginesie dodam, \u017ce mam czasem wra\u017cenie, \u017ce w powszechnym odczuciu, etnografowie, etnolodzy i szerzej antropologowie kultury w sferze publicznej postrzegani s\u0105 jako eksperci jedynie w takim zakresie; potrzebni s\u0105 jedynie do takich w\u0142a\u015bnie zada\u0144. Jest to smutne.<\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my do videoartu –\u00a0 tutaj na pierwszym planie jest gwiazda \u2013 nomen omen. \u00a0W polskiej tradycji gwiazda kol\u0119dnicza to nie tylko dekoracja, ale przede wszystkim rekwizyt o g\u0142\u0119bokim znaczeniu symbolicznym i religijnym. Przypomina gwiazd\u0119 betlejemsk\u0105, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a Trzech M\u0119drc\u00f3w (mag\u00f3w) do miejsca narodzin Jezusa w Betlejem (A oto gwiazda, kt\u00f3r\u0105 widzieli na Wschodzie, post\u0119powa\u0142a przed nimi, a\u017c przysz\u0142a i zatrzyma\u0142a si\u0119 nad miejscem, gdzie by\u0142o Dzieci\u0119. Gdy ujrzeli gwiazd\u0119, bardzo si\u0119 uradowali\u201d (Mt 2, 9-10). Pod\u015bwietlona od wewn\u0105trz gwiazda, symbolizowa\u0142a te\u017c s\u0142o\u0144ce (cz\u0119sto umieszczano w jej \u015brodku \u015bwiec\u0119) rozprasza\u0142a zimowy mrok i nios\u0142a ze sob\u0105 nadziej\u0119.<\/p>\n

Kol\u0119dowanie ma korzenie przedchrze\u015bcija\u0144skie cho\u0107 dzi\u015b kojarzy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z chrze\u015bcija\u0144stwem. We mnie uruchomi\u0142a r\u00f3wnie\u017c pami\u0119\u0107 o innej gwie\u017adzie \u2013 Dawida, jako przymusowego oznakowanie ludno\u015bci \u017cydowskiej. W pierwszym odruchu pomy\u015bla\u0142am, \u017ce umieszcz\u0119 pomniejszon\u0105 gwiazd\u0119 kol\u0119dnicz\u0105 na r\u0119kawach kol\u0119dnik\u00f3w. W drugim od razu poczu\u0142am ci\u0119\u017car i niestosowno\u015b\u0107 tej decyzji. Dlatego gwiazdy w videoarcie wyst\u0119puj\u0105 jako medale, odznaki dla kol\u0119dnik\u00f3w za ich \u201ewytrwa\u0142\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 na rzecz tradycji\u201d. Ale tak naprawd\u0119 przypominaj\u0105, \u017ce Jezus Chrystus by\u0142 \u017bydem.<\/p>\n

<\/div>\n

Na stronie internetowej MEK w Krakowie, zamieszczono tekst m\u00f3wi\u0105cy o samej fotografii i jej historii:<\/a><\/p>\n

Fotografia zosta\u0142a wykonana przez Leopolda W\u0119grzynowicza w 1919 r. w Dobrej i nale\u017cy do zespo\u0142u niemal dwustu zdj\u0119\u0107 dokumentuj\u0105cych spo\u0142eczno\u015b\u0107, budownictwo i obrz\u0119dy Dobrej i s\u0105siednich wsi. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich powsta\u0142a w latach 10. i 20. XX w. Dobra by\u0142a rodzinn\u0105 miejscowo\u015bci\u0105 W\u0119grzynowicza, a zachowane fotografie zosta\u0142y wykonane zapewne z my\u015bl\u0105 o zasileniu zbior\u00f3w Muzeum Etnograficznego w Krakowie, do kt\u00f3rego Towarzystwa nale\u017ca\u0142 i kt\u00f3rego dzia\u0142alno\u015b\u0107 pr\u0119\u017cnie wspiera\u0142. Zainteresowanie badacza mieszka\u0144cami rodzinnych okolic trwa\u0142o przez ca\u0142e jego \u017cycie. Zorganizowany w Dobrej w 1938 r. ob\u00f3z krajoznawczy zaowocowa\u0142 publikacj\u0105 pt. \u201eWie\u015b Dobra w powiecie limanowskim\u201d (nak\u0142adem Komisji K\u00f3\u0142 Krajoznawczych P.T.K., Krak\u00f3w 1938), w kt\u00f3rej wykorzystane zosta\u0142y m.in. niekt\u00f3re z prezentowanych fotografii ze zbior\u00f3w MEK. Zdj\u0119cie przedstawia pi\u0119cioosobow\u0105 grup\u0119 kol\u0119dnik\u00f3w z Dobrej- ch\u0142opc\u00f3w w wieku ok. 12-17 lat, pozuj\u0105cych z szopk\u0105 na terenie wiejskiej zagrody. Ch\u0142opcy ubrani s\u0105 w koszule, kamizelki, spodnie i marynarki lub kaboty. Na g\u0142owach nosz\u0105 kapelusze. Ch\u0142opiec stoj\u0105cy jako pierwszy od lewej strony nosi bryczesy z owijaczami do kolan i futrzan\u0105 czapk\u0119. Centralne miejsce fotografii zajmuje w\u0142asnor\u0119cznie wykonana szopka kukie\u0142kowa z dwoma wie\u017cami, zwie\u0144czona figurk\u0105 anio\u0142a. Szopka stoi na niewielkim stoliku przykrytym bia\u0142\u0105 serwet\u0105. Od lewej strony kuca jeden z kol\u0119dnik\u00f3w, poruszaj\u0105c kukie\u0142kami.\u00a0Na prawo od szopki stoi trzech z nich: najstarszy trzyma praw\u0105 d\u0142o\u0144 na szopkowej wie\u017cy, kolejny – wysuni\u0119ty wzgl\u0119dem koleg\u00f3w nieco do przodu- gra na harmonii, a ostatni z nich trzyma w lewej d\u0142oni kij od gwiazdy kol\u0119dniczej. Po lewej stronie kadru widoczny jest drewniany budynek gospodarczy (szopa), po prawej- niewielki fragment wysokiego naczynia klepkowego. Z ty\u0142u ci\u0105gnie si\u0119 drewniane ogrodzenie (p\u0142ot sztachetowy), na horyzoncie natomiast mo\u017cna dostrzec dwa murowane pi\u0119trowe budynki.<\/p>\n

Tak pisano o miejscowych kol\u0119dnikach we wspominanej ju\u017c monografii Dobrej wydanej niemal dwie dekady p\u00f3\u017aniej: \u201eW drugi dzie\u0144 \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia w\u0119druj\u0105 od chaty do chaty ch\u0142opcy z szopk\u0105. (\u2026) Piosenki komponuj\u0105 sami. (\u2026) Kiedy domownicy dadz\u0105 kol\u0119dnikom kilka groszy albo ko\u0142acza, wtedy \u015bpiewaj\u0105 oni: \u00a0 Niech tu J\u00f3zef i Maryja w tym domu zostanie>. A kiedy im nic nie dadz\u0105 \u015bpiewaj\u0105: \u00a0 Niech tu diabe\u0142 z wiedo\u0142kami w tym domu zostanie>\u201d (\u201eWie\u015b Dobra w powiecie limanowskim\u201d, Krak\u00f3w 1938, s. 40). Ta sama grupa kol\u0119dnicza pojawia si\u0119 jeszcze na trzech innych zachowanych w zbiorach MEK fotografiach\u00a0 (nr. inw.: V\/288\/S, V\/289\/S, V\/290\/S).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Videoart zatytu\u0142owany \u201eKol\u0119dnicy\u201d powsta\u0142 w oparciu o fotografi\u0119 Leopolda W\u0119grzynowicza z 1919 r.; Kol\u0119dnicy z Dobrej z szopk\u0105, gwiazd\u0105 i harmoni\u0105 w zimowym ogrodzie; ze zbior\u00f3w MEK (V-426). Na cymba\u0142ach gra Maciej Kud\u0142acik w utworze w\u0142asnej kompozycji. O zwyczajach kol\u0119dniczych napisano ju\u017c bardzo wiele. Co roku w okolicach \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia, etnografowie s\u0105 zasypywani pytaniami […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","aiovg_categories":[],"aiovg_tags":[],"class_list":["post-612","aiovg_videos","type-aiovg_videos","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_videos\/612","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_videos"}],"about":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/aiovg_videos"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=612"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=612"}],"wp:term":[{"taxonomy":"aiovg_categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_categories?post=612"},{"taxonomy":"aiovg_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_tags?post=612"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}