Videoart powsta\u0142 w oparciu o fotografie archiwalne Eugeniusza Sterculi, Ca\u0142opostaciowy portret dw\u00f3ch dziewcz\u0105t z Orawy w eleganckich sukienkach, na tle drewnianej \u015bciany udekorowanej kwiatami (nr V-1096), Ca\u0142opostaciowy portret nastolatki z Orawy, ubranej w kaftanik – kabatek z motywem krzy\u017cy (nr V-1068) ze zbior\u00f3w MEK oraz animacje Xaviery L\u00f3pez.<\/p>\n
Jestem absolutn\u0105 fank\u0105 \u015bpiewu i talentu seniorki Zdzis\u0142awy Fra\u015b i ciesz\u0119 si\u0119 niezmiernie, \u017ce mog\u0142am zilustrowa\u0107 piosenk\u0105 w jej wydaniu m\u00f3j videoart poruszaj\u0105cy temat panien i panie\u0144stwa; na ksylofonie gra Maciej\u00a0 Kud\u0142acik.<\/p>\n
Sytuacja panien na dawnej wsi by\u0142a do\u015b\u0107 specyficzna i silnie uwarunkowana przez obyczaje, religi\u0119 oraz struktur\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Przede wszystkim ma\u0142\u017ce\u0144stwo by\u0142o uznawane za naturalny i w\u0142a\u015bciwie jedyny \u201ecel\u201d \u017cyciowy kobiety. Panna, czyli niezam\u0119\u017cna kobieta, pozostawa\u0142a pod opiek\u0105 rodziny \u2013 najpierw ojca, p\u00f3\u017aniej ewentualnie braci. Jej pozycja spo\u0142eczna by\u0142a ni\u017csza ni\u017c m\u0119\u017catki, poniewa\u017c nie mia\u0142a jeszcze w\u0142asnego gospodarstwa ani jasno okre\u015blonej roli. Dziewcz\u0119ta od swoich najm\u0142odszych lat pracowa\u0142y w domu i obej\u015bciu, pomaga\u0142y w gotowaniu, sprz\u0105taniu, opiece nad m\u0142odszym rodze\u0144stwem; uczestniczy\u0142y w pracach polowych (np. \u017cniwa, sianokosy); zajmowa\u0142y si\u0119 prz\u0119dzeniem, tkaniem czy szyciem. Przygotowywa\u0142y si\u0119 tym samym do przysz\u0142ej roli \u017cony i gospodyni. Na wsi istnia\u0142a silna presja spo\u0142eczna, aby kobieta wysz\u0142a za m\u0105\u017c a najlepszym \u201eczasem\u201d na zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcie by\u0142a m\u0142odo\u015b\u0107, starsze panny (tzw. \u201estare panny\u201d) cz\u0119sto spotyka\u0142y si\u0119 z pogard\u0105, kpinami lub nawet wykluczeniem.<\/p>\n
O samej fotografii i jej historii dowiadujemy si\u0119 czytaj\u0105c jej opis zamieszczony na stronie MEK w Krakowie:<\/a><\/p>\n Fotografia (negatyw \u017celatynowo-srebrowy, o pod\u0142o\u017cu szklanym), datowana na 1920 rok, przedstawia m\u0142od\u0105 (oko\u0142o 16-20 letni\u0105), ciemnow\u0142os\u0105 dziewczyn\u0119 z Orawy, ubran\u0105 w od\u015bwi\u0119tny str\u00f3j ludowy. Fotograf – najprawdopodobniej Eugeniusz Stercula – zaaran\u017cowa\u0142 scen\u0119 portretow\u0105 na tle zewn\u0119trznej, drewnianej \u015bciany budynku z oknami, dodaj\u0105c rekwizyty \u2013 dywan i girlandy z kwiat\u00f3w. Dziewczyna pozuje stoj\u0105c, w uj\u0119ciu p\u00f3\u0142profilowym. W d\u0142oniach trzyma bia\u0142\u0105 chusteczk\u0119 i bukiecik. Lekko u\u015bmiechni\u0119ta nastolatka ma w\u0142osy spi\u0119te do ty\u0142u i nie nosi bi\u017cuterii, poza pier\u015bcieniem z oczkiem. Zwraca uwag\u0119 jasny, zapinany z przodu, kabatek\/kaftanik z d\u0142ugim r\u0119kawem, ozdobiony kontrastowymi w kolorze wstawkami z aksamitu w kszta\u0142cie krzy\u017cy o romboidalnych ramionach oraz koronkami. Spod niego, przy szyi, wystaje bia\u0142a falbanka (rojtka), a do\u0142em sp\u00f3dnica (suknia), d\u0142uga do kostek, uszyta z materia\u0142u o ciemniejszym kolorze, drukowanym w jasny wzorek. T\u0105\u00a0sam\u0105\u00a0osob\u0119 mo\u017cna rozpozna\u0107 na fotografii o numerze\u00a0V|1096<\/a>.<\/p>\n W zbiorach archiwalnych Muzeum Etnograficznego w Krakowie znajduje si\u0119 ponad 60 zabytkowych fotografii monochromatycznych w postaci negatyw\u00f3w \u017celatynowo-srebrowych na pod\u0142o\u017cu szklanym, przedstawiaj\u0105cych mieszka\u0144c\u00f3w G\u00f3rnej Orawy w strojach regionalnych. Autorem wi\u0119kszo\u015bci\u00a0z nich, o wymiarach 9 x 12 cm, datowanych\u00a0na rok 1920, by\u0142 prawdopodobnie Eugeniusz Stercula, aptekarz z Jab\u0142onki, dzia\u0142acz spo\u0142eczny, m.in wsp\u00f3\u0142autor broszury \u201eCo my za jedni?\u201d. Najstarsze uj\u0119cia pochodz\u0105 z pierwszej dekady XX wieku (aczkolwiek nie wszystkie s\u0105 opatrzone datami). Znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0105 portrety pojedyncze (lub podw\u00f3jne, w przypadku dziewcz\u0105t, kobiet albo narzeczonych), ca\u0142opostaciowe, pozowane, w zaimprowizowanym przez fotografa \u201estudiu\u201d na tle zewn\u0119trznej \u015bciany chaty albo ekranu fotograficznego. Do takich zdj\u0119\u0107 fotografowane osoby najcz\u0119\u015bciej wk\u0142ada\u0142y od\u015bwi\u0119tne stroje i przybiera\u0142y powa\u017cny wyraz twarzy. Niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0105 zdj\u0119cia wykonane w plenerze i grupowe. Ich bohaterowie w przyt\u0142aczaj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci pozostaj\u0105 anonimowi, skazani przede wszystkim na reprezentowanie \u201etyp\u00f3w\u201d i prezentowanie charakterystycznych ubior\u00f3w.\u00a0 Stroje kobiece, co naturalne z uwagi na ich wi\u0119ksz\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i bogactwo, reprezentowane s\u0105 znacznie liczniej ni\u017c m\u0119skie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Videoart powsta\u0142 w oparciu o fotografie archiwalne Eugeniusza Sterculi, Ca\u0142opostaciowy portret dw\u00f3ch dziewcz\u0105t z Orawy w eleganckich sukienkach, na tle drewnianej \u015bciany udekorowanej kwiatami (nr V-1096), Ca\u0142opostaciowy portret nastolatki z Orawy, ubranej w kaftanik – kabatek z motywem krzy\u017cy (nr V-1068) ze zbior\u00f3w MEK oraz animacje Xaviery L\u00f3pez. Jestem absolutn\u0105 fank\u0105 \u015bpiewu i talentu seniorki […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","aiovg_categories":[],"aiovg_tags":[],"class_list":["post-627","aiovg_videos","type-aiovg_videos","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_videos\/627","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_videos"}],"about":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/aiovg_videos"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=627"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=627"}],"wp:term":[{"taxonomy":"aiovg_categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_categories?post=627"},{"taxonomy":"aiovg_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_tags?post=627"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}