Punktem wyj\u015bcia pracy jest archiwalna fotografia z miejscowo\u015bci Stare Bystre ukazuj\u0105ca kobiet\u0119 przy warsztacie tkackim. Zdj\u0119cie to odsy\u0142a nas do utrwalonego w etnografii i wyobra\u017ani kulturowej obrazu tkactwa jako praktyki powtarzalnej, osadzonej w ciele i technologii. Warsztat tkacki wyznacza tu nie tylko spos\u00f3b dzia\u0142ania, lecz tak\u017ce granice mo\u017cliwego \u2013 determinuje struktur\u0119 tkaniny, rytm pracy oraz zakres form, jakie mog\u0105 zosta\u0107 wytworzone.<\/p>\n
W warstwie wizualnej videoartu pojawiaj\u0105 si\u0119 jednak tkaniny dwuosnowowe, kt\u00f3rych wykonanie nie jest mo\u017cliwe przy u\u017cyciu przedstawionego narz\u0119dzia. Ich obecno\u015b\u0107 wprowadza dysonans mi\u0119dzy procesem a rezultatem, ujawniaj\u0105c rozszczepienie pomi\u0119dzy tym, co widzialne, a tym, co technologicznie wykonalne.<\/p>\n
Tkaniny dwuosnowowe stanowi\u0105 przyk\u0142ad zaawansowanej techniki tkackiej, kt\u00f3rej wyst\u0119powanie na ziemiach polskich mia\u0142o wyra\u017anie ograniczony, regionalny charakter. Jak wskazujeWojciech Kowalczuk, \u201ew Polsce ludowe dywany dwuosnowowe tkano tylko na obszarze p\u00f3\u0142nocno-wschodnim\u201d*, obejmuj\u0105cym tereny Pojezierza Suwalsko-Augustowskiego oraz obszary s\u0105siednie, w tym Kowie\u0144szczyzn\u0119. Zasi\u0119g ten nie by\u0142 jednolity, lecz powi\u0105zany z sieci\u0105 lokalnych o\u015brodk\u00f3w tkackich, takich jak okolice Bia\u0142ej Podlaskiej, \u0141osic czy Soko\u0142owa Podlaskiego, a tak\u017ce obszary przygraniczne dzisiejszej Bia\u0142orusi.<\/p>\n
Technika ta charakteryzuje si\u0119 wysokim stopniem z\u0142o\u017cono\u015bci, zar\u00f3wno w wymiarze technologicznym, jak i kompozycyjnym. Tkaniny wykonywane by\u0142y wed\u0142ug zasady kompozycji dwustrefowej, \u201ez wyodr\u0119bnionym polem \u015brodkowym obwiedzionym bordiur\u0105\u201d*, przy czym wiele motyw\u00f3w zdobniczych wyst\u0119powa\u0142o na ca\u0142ym obszarze ich wyst\u0119powania, cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 z nich mia\u0142a charakter lokalny, zale\u017cny od lokalnej mody i tradycji wzorniczych.<\/p>\n
Geneza tkactwa dwuosnowowego na ziemiach polskich pozostaje niejednoznaczna. Jak podkre\u015blaj\u0105 badacze, \u201edrogi, jakimi dosta\u0142o si\u0119 ono na tereny polskie, nie zosta\u0142y dot\u0105d ostatecznie zbadane i wyja\u015bnione\u201d*. Wiadomo jednak, \u017ce technika ta by\u0142a obecna w wielu regionach Europy, m.in. w krajach skandynawskich, Niemczech czy Anglii, a tak\u017ce dalej na wschodzie, w Rosji. Istniej\u0105 hipotezy wskazuj\u0105ce zar\u00f3wno na wp\u0142ywy p\u00f3\u0142nocne (tradycje starofi\u0144skie), jak i na dzia\u0142alno\u015b\u0107 w\u0119drownych tkaczy, kt\u00f3rzy mogli przynosi\u0107 ze sob\u0105 \u201etechnik\u0119 i wzornictwo\u201d na nowe tereny.<\/p>\n
Udokumentowane jest natomiast, \u017ce pod koniec XIX wieku technika podw\u00f3jna pojawi\u0142a si\u0119 na Podlasiu \u201eza po\u015brednictwem zawodowych tkaczy, cz\u0119sto zagranicznego pochodzenia\u201d, a nast\u0119pnie zosta\u0142a przyswojona przez tkaczki wiejskie. Wraz z rosn\u0105cym popytem lokalnym zacz\u0119\u0142y one wytwarza\u0107 tkaniny na potrzeby okolicznych spo\u0142eczno\u015bci. Proces ten wymaga\u0142 jednak znacznych kompetencji \u2013 \u201eumiej\u0119tno\u015b\u0107 tkania wymaga\u0142a nie tylko sprawno\u015bci technicznej i posiadania szerokiego warsztatu, ale tak\u017ce du\u017cej cierpliwo\u015bci i wyobra\u017ani\u201d*.<\/p>\n
W uj\u0119ciu etnograficznym tkanina dwuosnowowa ujawnia \u015bcis\u0142\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy technologi\u0105 a form\u0105. Jest to praktyka, w kt\u00f3rej narz\u0119dzie, wiedza i do\u015bwiadczenie wykonawczyni wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 efekt ko\u0144cowy. Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 tej techniki oraz jej regionalne zakorzenienie podkre\u015blaj\u0105, \u017ce nie ka\u017cda forma tkactwa jest uniwersalna \u2013 przeciwnie, ka\u017cda pozostaje zwi\u0105zana z okre\u015blonym warsztatem i kontekstem kulturowym.<\/p>\n
Kobieta w videoarcie wykonuje czynno\u015b\u0107 tkania, jednak to, co zostaje jej przypisane jako wytw\u00f3r, nie wynika z jej dzia\u0142ania. Relacja mi\u0119dzy gestem a efektem zostaje zaburzona. W tym sensie praca ods\u0142ania mechanizm projekcji \u2013 nak\u0142adania na obraz wyobra\u017ce\u0144, kt\u00f3re pomijaj\u0105 rzeczywiste uwarunkowania technologiczne i materialne praktyki.<\/p>\n
\u201eTa nie tka\u201d podejmuje temat b\u0142\u0119dnej interpretacji i niejako pokazuje \u201emoment\u201d, w kt\u00f3rym obraz przestaje odpowiada\u0107 rzeczywisto\u015bci, a znaczenie zostaje nadpisane. Z moich obserwacji i rozm\u00f3w wynika, \u017ce zdarza si\u0119 to nad wyraz cz\u0119sto\u2026<\/p>\n
*Wojciech Kowalczuk, Tkanina dwuosnowowa. Katalog zbior\u00f3w Podlaskiego Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie<\/em>, Wasilk\u00f3w 2025, s. 16-19.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Punktem wyj\u015bcia pracy jest archiwalna fotografia z miejscowo\u015bci Stare Bystre ukazuj\u0105ca kobiet\u0119 przy warsztacie tkackim. Zdj\u0119cie to odsy\u0142a nas do utrwalonego w etnografii i wyobra\u017ani kulturowej obrazu tkactwa jako praktyki powtarzalnej, osadzonej w ciele i technologii. Warsztat tkacki wyznacza tu nie tylko spos\u00f3b dzia\u0142ania, lecz tak\u017ce granice mo\u017cliwego \u2013 determinuje struktur\u0119 tkaniny, rytm pracy oraz […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","aiovg_categories":[],"aiovg_tags":[],"class_list":["post-649","aiovg_videos","type-aiovg_videos","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_videos\/649","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_videos"}],"about":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/aiovg_videos"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=649"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=649"}],"wp:term":[{"taxonomy":"aiovg_categories","embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_categories?post=649"},{"taxonomy":"aiovg_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/reginapazdur.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/aiovg_tags?post=649"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}