Videoart powstał w oparciu o fotografie archiwalne Eugeniusza Sterculi, Całopostaciowy portret dwóch dziewcząt z Orawy w eleganckich sukienkach, na tle drewnianej ściany udekorowanej kwiatami (nr V-1096), Całopostaciowy portret nastolatki z Orawy, ubranej w kaftanik – kabatek z motywem krzyży (nr V-1068) ze zbiorów MEK oraz animacje Xaviery López.
Jestem absolutną fanką śpiewu i talentu seniorki Zdzisławy Fraś i cieszę się niezmiernie, że mogłam zilustrować piosenką w jej wydaniu mój videoart poruszający temat panien i panieństwa; na ksylofonie gra Maciej Kudłacik.
Sytuacja panien na dawnej wsi była dość specyficzna i silnie uwarunkowana przez obyczaje, religię oraz strukturę społeczną. Przede wszystkim małżeństwo było uznawane za naturalny i właściwie jedyny „cel” życiowy kobiety. Panna, czyli niezamężna kobieta, pozostawała pod opieką rodziny – najpierw ojca, później ewentualnie braci. Jej pozycja społeczna była niższa niż mężatki, ponieważ nie miała jeszcze własnego gospodarstwa ani jasno określonej roli. Dziewczęta od swoich najmłodszych lat pracowały w domu i obejściu, pomagały w gotowaniu, sprzątaniu, opiece nad młodszym rodzeństwem; uczestniczyły w pracach polowych (np. żniwa, sianokosy); zajmowały się przędzeniem, tkaniem czy szyciem. Przygotowywały się tym samym do przyszłej roli żony i gospodyni. Na wsi istniała silna presja społeczna, aby kobieta wyszła za mąż a najlepszym „czasem” na zamążpójście była młodość, starsze panny (tzw. „stare panny”) często spotykały się z pogardą, kpinami lub nawet wykluczeniem.
O samej fotografii i jej historii dowiadujemy się czytając jej opis zamieszczony na stronie MEK w Krakowie:
Fotografia (negatyw żelatynowo-srebrowy, o podłożu szklanym), datowana na 1920 rok, przedstawia młodą (około 16-20 letnią), ciemnowłosą dziewczynę z Orawy, ubraną w odświętny strój ludowy. Fotograf – najprawdopodobniej Eugeniusz Stercula – zaaranżował scenę portretową na tle zewnętrznej, drewnianej ściany budynku z oknami, dodając rekwizyty – dywan i girlandy z kwiatów. Dziewczyna pozuje stojąc, w ujęciu półprofilowym. W dłoniach trzyma białą chusteczkę i bukiecik. Lekko uśmiechnięta nastolatka ma włosy spięte do tyłu i nie nosi biżuterii, poza pierścieniem z oczkiem. Zwraca uwagę jasny, zapinany z przodu, kabatek/kaftanik z długim rękawem, ozdobiony kontrastowymi w kolorze wstawkami z aksamitu w kształcie krzyży o romboidalnych ramionach oraz koronkami. Spod niego, przy szyi, wystaje biała falbanka (rojtka), a dołem spódnica (suknia), długa do kostek, uszyta z materiału o ciemniejszym kolorze, drukowanym w jasny wzorek. Tą samą osobę można rozpoznać na fotografii o numerze V|1096.
W zbiorach archiwalnych Muzeum Etnograficznego w Krakowie znajduje się ponad 60 zabytkowych fotografii monochromatycznych w postaci negatywów żelatynowo-srebrowych na podłożu szklanym, przedstawiających mieszkańców Górnej Orawy w strojach regionalnych. Autorem większości z nich, o wymiarach 9 x 12 cm, datowanych na rok 1920, był prawdopodobnie Eugeniusz Stercula, aptekarz z Jabłonki, działacz społeczny, m.in współautor broszury „Co my za jedni?”. Najstarsze ujęcia pochodzą z pierwszej dekady XX wieku (aczkolwiek nie wszystkie są opatrzone datami). Znaczną część stanowią portrety pojedyncze (lub podwójne, w przypadku dziewcząt, kobiet albo narzeczonych), całopostaciowe, pozowane, w zaimprowizowanym przez fotografa „studiu” na tle zewnętrznej ściany chaty albo ekranu fotograficznego. Do takich zdjęć fotografowane osoby najczęściej wkładały odświętne stroje i przybierały poważny wyraz twarzy. Niewielką część stanowią zdjęcia wykonane w plenerze i grupowe. Ich bohaterowie w przytłaczającej większości pozostają anonimowi, skazani przede wszystkim na reprezentowanie „typów” i prezentowanie charakterystycznych ubiorów. Stroje kobiece, co naturalne z uwagi na ich większą różnorodność i bogactwo, reprezentowane są znacznie liczniej niż męskie.
